ســـــیاســــــت روز

بسم الله الرّحمن الرّحیم

امام باقر (علیه السلام) به جابر جعفی فرمود :

ای جابر ! خداوند متعال جمعه را جمعه نامید ؛ چون همه ی آفریده ها را از جن و انس و آسمانها و زمین ، دریاها ، بهشت و جـهنم و هر چه که در عالم میــثاق بود جمع نمود ( نشان یکپارچگی و یکی بودن همه ی کثرات ) و از ایشان به ربوبیت خود و به نبوت محمد (ص) و ولایت علی (علیه السلام) عهد و پیمان گرفت و به آسمانها و زمین فرمود هرگونه که می خواهید ( با اشتیاق و یا بی رغبت ) بیایید و آن دو گفتند که از روی شوق و رغبت آمدیم ؛ از آن جهت که همه ِ آفریده ها را خداوند متعال در آنروز جمع نمود آنرا جمعه نامید . (الاختصاص / 129 و بحارالانوار 24/399 و 86/277 )

پروردگار متعال از بین ایام و روزها ، روز جمعه را نماد یکی شدن قرار داد که همه ی بندگان در این روز یکسان و یکنواخت با هم یعنی با وحـــــــدت رویـــه

روزشان را سپری کنند و این وحدت رویه چیزی جز آداب و تکالیف الهی ، تحت ولایت پیامبر اعظم و اهل بیت عصمت و طهارت (علیه السلام) نیست و از این رو نام جمعه را جمعه نهاد که امام صادق (علیه السلام) فرمود :

جمعه را از آنرو جمعه نامیدند که خداوند متعال آفریده هایش را بر ولایت محمد و آل محمد در آن روز جمع و امرش را به اتمام و کمال رساند .( تمام امر الهی همان اعلان ولایت امیر مومنان ، امام علی (علیه السلام) در روز غدیر خم است که روز جمعه واقع شد و خداوند متعال فرمود " و اتممت لکم دینکم " )

نامهای روز جمعه :

در معنا شناسی موجودات ، کثرت نامهای یک چیز دلیلی بر کثرت محتوا و عظمت شأ ن و مرتبت اوست و نامهای روز جمعــه نیز از این امـر مسنثنــــی نمی باشد . آنچه در ذیل می آید ، نامهایی است که از منابع موجود جمع آوری شده است و احتمال وجود نامهای دیگر نیز برای این روز بزرگ منتفی نیست .

1.   " عروبة " معرب اربا ، لغت نبطی و یا عروبتا ، لغت سریانی است ( لغت نامه دهخدا ) که نام قدیم روز جمعه بود .

2.  " یوم شاهد " ( بحار الانوار 7/ص 59 و 9 / 304 ) در متون دینی از آنرو که روز جمعه در قیامت به اعمال انسان ها شهادت می دهد ، آنرا بدان نامیدند

3.  " یوم المزید " ( بحارالانوار 86/280 ) از آنجهت که رحمت الهی در آن روز فزونی می یابد ، فرشتگان آنرا به این نام خواندند .

4.    " یوم الحجه " ( روضة الواعظین 2/392) چون همه ی انبیاء و اوصیاء در این روز به دنیا آمدند و همچنین آغاز امامت حضرت حجت (علیه السلام) و ظهور ایشان در آن روز است ، آنرا یوم الحجه نانیدند .

5.    " یوم العبادة "  به جهت مشحون بودن آنروز از عبادات فردی و اجتماعی آنرا به آن نام معرفی فرمودند .

6.  " یوم المولود " از آنرو که حضرت پیامبر (ص) و حضرت علی (علیه السلام) و دیگر ححج الهی در این روز متولد شدند ، آنرا بدین نام خواندند .

7.  " یوم الفضل " و " یوم البرکة " و " یوم الرحمة " و " یوم الاجابة " و " یوم                                        العید " و " یوم العتیق " و " یوم الکرامة " به جهت وارد شدن روایاتی در باب فضل و برکت و رحمت خاص الهی بر بندگان و اجابت دعا در سه زمان ویژه در روزجمعه  و عید بودنش و آزاد شدن اموات و جهنمیان و کرامت انسان ها و عنایت ویژه الهی به تمام آفریده ها یش در روز جمعه ، به این اسامی  نامیده اند .  ( تفسیر منهج الصادقین 9/282)

 روز جمعه و جهان آفرینش :

خداوند متعال برگزیده ه ترین آفریده های خویش را در این روز آفرید ؛ چنانچه تولد حضرت آدم(علیه السلام) (وسائل الشیعه5/حدیث 9642) و حضرت پیامبر اکرم (ص) (الکافی 1/440 و التهذیب ج6/ص2 و وسائل الشیعه 8/ حدیث 14998) و حضرت امام علی (علیه السلام) ( التهذیب ج6/ص19 ) و تمثل حضرت جبرئیل (علیه السلام) برای حضرت مریم جهت تولد حضرت عیسی (علیه السلام) ( وسائل الشیعه3/ص63 حدیث 9625 و الکافی 1/480 ) در روز جمعه بود و از سویی بزرگترین رهنمون بشر از ناحیه ی خداوند یکتا ، رکن هدایت بشری ، رمز پیشرفت و توسعه ی همه جانبه و تکامل انسان ها ، اتحاد  و همبستگی جامعه ی بشری و افضل و برترین اعیاد عالم خلقت ، که نام غدیر خم به خود گرفت ، در روز جمعه تحقق یافت ( الکافی 1/290 ) که برای عظمت و شرافت آن روز همین بس است .

همچنین روز جمعه ، روز ظهور حجت الهی ( وسائل الشیعه 3/ص67 حدیث 9638 ) و روز برپایی قیامت کبری (بحارالانوار 86/275 و وسائل الشیعه 3/ص66 حدیث 9635 ) می باشد و هزاران امر دیگر که از ناحیه خداوند یکتا در این روز تحقق یافته است که  بطور مثال می توان به :

1 -  ولادت انبیاء و اوصیاء اشاره نمود که طبق بیان کلی تمام انبیاء و اوصیاء روز جمعه بدنیا آمدند .

2 – آفرینش حضرت آدم ، سجده ی فرشتگان بر او ، هبوط ایشان از بهشت به روی زمین  و وفاتشان روز جمعه بود .

3 – نماز ظهر،  اولین نماز واجب است که در روز جمعه واجب شد .

4 – شهادت حضرت علی (علیه السلام) در 21 ماه مبارک رمضان ، سال چهل هجرت مصادف با شب جمعه بود .

5 – شهادت امام حسن عسکری (علیه السلام) و آغاز امامت حضرت مهدی (علیه السلام) جمعه بود.

6 – اشراف حورالعین بر دنیا در روز جمعه .

7 – به تأ خیر انداختن طلب آمرزش حضرت یعقوب برای فرزندانش ( سوف استغفر لکم ربی) به جهت رسیدن به سحرگاه روز جمعه بود .

یکی از صحابه ی پیامبر اکرم (ص) در باره ی روز جمعه پرسید و حضرت با گریه فرمودند :

فرشتگان در آسمان جمعه را روز مزید می نامند ، روز جمعه روز آفرینش حضرت آدم (علیه السلام) و دمیده شدن روح الهی در او و روز سکونت آدم در بهشت و صدور دستور سجده ی فرشتگان بر آدم و آفرینش حواء برای اوست . روزجمعه روز خنک و سالم شدن آتش به دستور الهی برای حضرت ابراهیم (علیه السلام) و اجابت دعای یعقوب (علیه السلام) و آمرزش گناه آدم و رفع بلایای ایوب پیامبر (علیه السلام) می باشد و روزی است که خداوند اسماعیل را در قبال ذبح عظیم و قربانی بزرگ نجات بخشید ؛ آسمانها و زمین و مابین این دو را آفرید . روز جمعه روزی است که بیم شدت قیامت و خوف و هراس اکبر ، آدمی را به وحشت می اندازد .

امام علی (علیه السلام) فرمودند :

آگاه باشید ! بی تردید این روزی است که خداوند متعال آنرا عید گرداند و آن برترین روزها و اعیاد شماست .

و امام باقر (علیه السلام) فرمودند :

خورشید بر روزی برتر از روز جمعه طلوع ننمود .

 شب جمعه :

به برکت روز جمعه ، شب جمعه نیز ارزش خاص و والایی یافته است ؛ یعنی مضاف از مضاف الیه کسب شرف و ارزش نموده و به جهت کسب این شرافت و عظمت است که پیامبر اکرم (ص) فرمود :

خداوند برای امت من پنجشنبه و شنبه را بخاطر روز جمعه  مبارک گرداند .

امام موسی کاظم(علیه السلام) از پنجشنبه برای روز جمعه آماده می شد .

پیامبر اکرم (ص)  به جهت اینکه مسلمانان از فرصت بی نظیر جمعه نهایت بهره را ببرند ، از مسلمانان خواست که گوی سبقت را در انجام آداب شب و روز جمعه  از یکدیگر ربوده و از شب جمعه ، خودشان را آماده ی انجام آداب و اعمال روز جمعه نمایند ؛ همچنانکه یهود خود را از شب شنبه برای انجام آداب روز شنبه آماده می کنند .

و حضرت فرمود :

خداوند متعال فرشته ای را آفرید که پیوسته در حال تسبیح پروردگار متعال بـه همه ی زبان ها ی تحت عرش الهی میباشد و در شب جمعه خداوند یکتا او را امر می فرماید که به آسمان دنیا فرود آید و بر زمینیان نظر کرده و بگوید : ای بیست ساله ها ! دنیا شما را فریب ندهد و ای سی ساله ها ! بشنوید و حفظ نمایید و ای چهل ساله ها ! بکوشید و ای پنجاه ساله ها ! عذری از شما پذیرفته نیست و ای شصت ساله ها ! برای آخرتتان از پیش چه فرستاده اید ؟ ای هفتاد ساله ها !  آنچه کشته اید،وقت درو کردنش رسیده است ؛ ای هشتاد ساله ها! خدا را در زمینش اطاعت نمایید ؛ ای نود ساله ها ! وقت کوچ فرا رسیده است ؛ پس زاد و توشه آماده نمایید ؛ ای صد ساله ها ! قیامت آمد و شما بی خبرید .

اگر پیران قد خمیده و جوانان خاشع و کودکان شیرخوار نبودند ، بر شما عذاب هولناکی فرود می آمد .

این سخن نورانی ، نظر انسان را به سه نکته ی اساسی معطوف داشته است :

1 – ارزش بی بدیل سرمایه ی انسان که همان عمر اوست .

2 – گذرا بودن آ ن سرمایه .

3 – استفاده بهینه از آن .

سعدی در بیان این سه نکته چه زیبا سروده است :

بیا ای که عمرت به هفتاد رفت                      مگر خفته بودی که بر باد رفت

همه بــــرگ بودن همی ساختی                      به تدبیر رفتـــــن نپـــرداختـــــی

قیامت که بــازار مینــو نهنـــــد                       منازل به اعمــال نیـــکو دهنـــد

جمعه و معاد :

آفرینش انسان از یک سو و آغاز معاد و قیامت از سویی دیگر ، ظهور رحمت الهی است که هر دو در برترین ایام یعنی روزجمعه که نماد رحمت پروردگار متعال است واقع شده و خواهد شد ؛ از اینروست که پیامبر اکرم (ص) فرمود :

خداوند همه ِ موجودات را روز جمعه برای حساب جمع می کند .

و فرمود :

قیامت روز جمعه بین نماز ظهر و عصر برپا می شود .

از آنجا که دنیا و آخرت پیوند نا گسستنی از هم دارند ، دنیا مزرعه ی آخرت و آخرت جز تجسم اعمال دنیوی چیزی نیست ؛ بهره ی هر فرد در قیامت به قدر عمل او در دنیاست ؛ اگر عمل نیکو باشد ، بهره ی نیک نصیب می شود و اگر زشت و ناروا باشد ، بهره ی انسان نیز همان خواهد بود که قرآن کریم می فرماید

پاداش شما جز اعمالتان چیزی نیست . ( سوره نمل/90 ویس/54 وصافات/39 )

هر کس کار خیر و شر اندک خود را می بیند . ( زلزال / 7 و 8 )

همچنانکه در دنیا فرصت های طلایی چون جمعه به کار و تلاش انسان ارزش مضاعف بخشیده و از دریای پر تلاطم و توفان های زندگی نجات داده و به ساحل امن می رساند ، در نشئه ی دیگر نیز دادرس انسان خواهد بود ؛ از اینروست که پیامبر اکرم (ص) فرمود :

بی تردید شب و روز جمعه 24 ساعت است که خداوند متعال در هر ساعت 600000 نفر را از آتش آزاد می نماید . و فرمود :

هر که شب یا روز جمعه از دنیا رود ، عـذاب قـبر را خداوند متعــــال را از وی بر می دارد .

 و امام علی (علیه السلام) فرمود :

شب جمعه شب تابان و روزش روزی درخشنده است ؛ هر که شب جمعه از دنیا رود ، از فشار قبر در امان است و هر که روز جمعه از دنیا رود ، خداوند او را از آتش دور می سازد .

اصولا" اعتقاد به معاد و روز قیامت،انسان باایمان را برآن می دارد که فرصت ها را شناخته و از هر زمان و مکانی برای آخرت توشه ی لازم را بردارد ؛ از آنرو که جمعه را در دنیا و آخرت مقامی بس والاست ، اهل بیت رسول خدا (ص) حتی لباس آخرتشان را به اعمال روز جمعه متبرک می ساختند ؛ چنانکه امام باقر (علیه السلام) به فرزند والا مقامش ، امام صادق (علیه السلام) وصیت فرمود که وی را در سه تکه پارچه که در یکی از آنها نماز جمعه به پا داشته است ، کفن نماید .

و پیامبر اکرم (ص) فرمود :

ده طائفه به عذاب الهی گرفتار نمی شوند :

1 - مجاهد در راه خدا2– مؤذن 3– عالم و دانشمند ( که به علم خود عمل نماید ) 4 – حامل قرآن ( که به قرآن عمل نماید ) 5 – شهید 6 – نبی 7 – زنی که در نفاس از دنیا برود . 8 – هر که مظلوم کشته شود . 9 – هر که روز جمعه از دنیا برود . 10 – هر که شب جمعه از دنیا برود .

 جمعه برترین فرصت :

زمان درزندگی انسان نقش اساسی درپیروزی وشکست او دارد.جوامع پیشرفته ی بشری در هر دوره ای ظفرمندی خویش را مدیون مدیریت زمان خود هستند .

اوامر و نواهی پروردگار متعال نیز بر اساس زمان انجام و زمان تکلیف است ؛ مانند بلوغ ، زمان استطاعت ، زمان صحت و مرض ، زمان نماز و روزه و صدها مورد دیگر .

عاقل و خردمند کسی است که با کمترین هزینه در اندک زمان ممکن به مقصد و مطلوب خود نائل شود . از مقاصد عالی انسان ها ی بلند همت ، رسیدن به مقام کرامت بندگی است که برای نیل به آن هر هزینه ای ، شایسته ی توجیه است و از راههای رسیدن به آن مقام که می توان ره صد ساله را یک شبه پیمود ، اهتمام به رهنمود های الهی در شب جمعه است . از اینرو پیامبر اکرم (ص) می فرماید :

اف بر کسی که در هر جمعه وقتی را برای امور دینی خود قرار نمی دهد .

و در بیان ارزش های نهفته در شب و روز جمعه امام صادق (علیه السلام) فرمود :

خداوند متعال در شب و روز جمعه ارزش های نفیسی را به بندگان خویش اختصاص می دهد ؛ پس در شب و روز جمعه ذکر لا اله الاالله و تسبیح و ثنای الهی و صلوات بر پیامبرش را زیاد بگویید .

نیل به مقام بندگی  ، شایسته ی هر شخصی نیست ؛ طریق نیل انبیای الهی به مقام و منزلت وصف ناپذیر نبوت ، به انجام رساندن آداب بندگی به درگاه حضرت احدیت بود چنانچه در شهادت به رسالت پیامبر اعظم (ص) در تشهد نماز و غیر آن ، اقرار به بندگی او مقدم بر اذعان به نبوت اوست ( عبده و رسوله ) ؛ از اینرو اوج کمال و سعادت انسان ، در نیل به مقام بندگی است و بس

امیر مؤمنان ، امام علی (علیه السلام) در این راستا فرمود :

بارالها! بندگی تو برای عزت و آقایی و ربوبیت تو برای افتخار من بس است .

و از اینروست که پیامبر انسان ها را در برترین روز آفرینش یعنی روز جمعه به بندگی و عبادت فراخواند و فرمود :

روز جمعه روز عبادت و بندگی خداست ؛ پس خدا را در آن عبادت کنید .

و امام سجاد (علیه السلام) در روز جمعه با دعایی مشحون از مضامین عالی عرفانی با پروردگار خویش به مناجات می پرداخت . ( دعای 46 صحیفه ی سجادیه )

و امام رضا (علیه السلام) از پیامبر نقل فرمودند :

« بی تردید روز جمعه با ارزش ترین و برترین روزهاست ؛ خداوند متعال در آن روز حسنات بندگانش را چند برابر و گناهانشان را پاک و درجاتشان را متعالی و دعاها را مستجاب و سختی ها را بر طرف و حاجات بزرگ را برآورده می سازد  آن روز ، روز زیادتی رحمت الهی و آزادی گنهکاران از آتش خشم و غصب الهی است ؛ کسی که حق و حرمت روز جمعه را شناخته و دعا به درگاه خداوند متعال نماید ؛ پروردگار متعال او را از نجات یافتگان از آتش خشم و غضب خود قرار می دهد . اگر کسی در شب یا روز جمعه بمیرد ، شهید و در روز قیامت در ایمنی و بدون خوف و هراس مبعوث می شود ؛ و هر که روز جمعه را سبک شمرده و حق و حرمت آنرا ضایع سازد ، خدای متعال آتش جهنم را بر او می چشاند ؛ مگر اینکه توبه کند . ( الکافی 3/414 والتهذیب ج3/2 حدیث 2 و وسایل الشیعه 5/ حدیث 9624 )

امام باقر (علیه السلام) فرمود : ( الکافی  3/ 413 )

فرشتگان مقرب الهی که فقط روز جمعه فرود می آیند ، در آن روز با قلم زرین و کاغذی از نقره ، بر درهای مساجد بر اورنگ و اریکه ی نوری نشسته و نام افراد داخل مسجد را طبق مراتب و منزلتشان ، تا خروج امام جماعت می نویسند

پیامبر اکرم (ص) فرمود : ( من لا یحضره الفقیه 1/152 حدیث 701 )

آنکه مسجد را روز پنجشنبه و شب جمعه  جاروب نماید و از آن ذره ای غبار پاک نماید ، خداوند متعال او را بیامرزد .

امیرمؤمنان ، امام علی (علیه السلام) فرمود :

خداوند متعال در کتاب خود به سعی و تلاش برای ذکر و یاد خودش در روز جمعه دستور داده است ؛ از اینرو باید رغبت و شوق شما برای روز جمعه والاو نیت های شما خالص باشد و در آنروز زیاد تضرع و دعا و نیایش نمایید ( وسایل الشیعه 3/ص65 حدیث 9632 )

 جمعه و اوج گیری اعمال :

روز جمعه در فرهنگ متعالی اسلام روز نماد تربیت بشر برای انجام کارهای خیر و نیک فردی که مقدمه ای برای نیل به مراتب والای اعمال نیک اجتماعی است ، می باشد .

در روز جمعه انسان ها ، هم به انجام اعمال خیر و نیک فردی دعوت شده اند ؛ نظیر خواندن دعا ، نماز ، سور و آیات خاص قرآن کریم و هم به اعمال خیر و نیک اجتماعی که رفع حوائج دیگران ، نماز جمعه و رفتن به زیارت اهل قبور از آنجمله می باشد ؛ و برای هر یک از این اعمال فردی و اجتماعی ، خداوند متعال پاداش مضاعف مرحمت می فرماید . چنانکه امام صادق (علیه السلام) فرمود :

مستحب است که این کارها روز جمعه انجام شود ؛ زیرا اعمال در روز جمعه چند برابر محاسبه می شود . پدرم هر روز جمعه یک دینار صدقه می داد و می فرمود : « صدقه ی روز جمعه به جهت فضیلت روز جمعه نسبت به دیگر ایام چندین برابر می شود . » و در ادامه فرمودند :

خداوند متعال ثواب صدقه و صلوات بر محمد و آل محمد (ص) را در شب و روز جمعه ، هزار برابر نموده و هزار گناه را پاک و هزار درجه به رتبه ی شخص می افزاید ؛ همانا هرکه شب جمعه به محمد و آل محمد (ص) صلوات فرستد ، نورش در آسمانها تا روز قیامت درخشیده و فرشتگان در آسمانها و فرشته ی مخصـوص قبــر رسول خدا (ص) برای او تا روز قیامــت آمــرزش می طلبد . ( وسایل الشیعه 5/ باب 55 / حدیث 9730 و 9732 )

امام صادق فرمود :

« حضرت عیسی (علیه السلام) از کنار عده ای که همهمه کنان در مکانی تجمع کرده بودند ، گذر نمود و از علت این اجتماع پرسید و گفتند : مراسم ازدواج است .

حضرت فرمود : امروز شادی می کنند و فردا گریه . یکی از حاضران از علت آن پرسید و حضرت فرمود : زیرا عروس امشب می میرد .

فردا اصحاب و یاران حضرت دیدند که او نمرده است ؛ به اتفاق حضرت عیسی راهی خانه ی ایشان شدند و حضرت پرسیدند که عروس دیشب چه کار انجام داده است و او گفت : هر شب جمعه سائلی به در خانه ی ما می آید و ما خوراک یک هفته او را به او می دادیم . دیشب سائل آمد و من مشغول کارهای خود بودم و خانواده نیز به کارهای خویش ؛ آن سائل و گدا باز ندا در داد و لیکن جوابی نشنید و سرانجام بپاخاسته و به او کمک نمودم . در این حال حضرت عیسی(علیه السلام) از او خواست که کنار رود و ناگهان زیر بقچه ی لباس ها مار افعی را مشاهده نمود و فرمود : با آن صدقه ات ( در شب جمعه ) خداوند مرگ را از تو دور نمود . ( بحار الانوار ج 4 / 94 )

 برترین ذکر خدا :

پروردگار متعال در مائده های آسمانی گسترده در روز جمعه که برترین روز هفته است ، انسان ها را به گفتن برترین ذکرها دعوت نمود که آن چیزی نیست جز صلوات فرستادن بر برترین آفریده ی هستی و خاندانش ، یعنی پیامبر اکرم (ص) و آل او (علیه السلام) که خداوند آفرینش را به خاطر وجود مبارک ایشان خلق فرمود و در حقش بیان نمود :

« لولاک لما خلقت الافلاک » ( اگر تو نبودی آفرینش را نمی آفریدم )

با درود و سلام و صلوات فرستادن بر پیامبر اعظم و خاندان مطهرش ، شخص عظمت خویش را به تمام عوالم هستی می نمایاند که من کسی هستم که با توفیق الهی به این معرفت و شناخت نائل شده ام که خویش را به برترین آفریده ی هستی منسوب و زبان و وجودم را به ذکر نام او پاک و نورانی می سازم که امام صادق (علیه السلام) فرمود :

هیچ عملی در روز جمعه با فضیلت تر از صلوات بر محمد و آل محمد نیست و فرمود :

بطور یقین شب جمعه از آسمان فرشتگانی به تعداد ذرات عالم فرود می آیند که در دستشان قلم هایی از طلا و کاغذهایی از نقره است که تا شب شنبه بر روی آن چیزی جز صلوات بر محمد و آل محمد نمی نویسند . پس صلوات زیاد بگو . مستحب است که در هر روز جمعه هزار بار و در دیگر روزها صد مرتبه صلوات بفرستی . ( وسائل الشیعه 5 / ص67 حدیث 9638- الکافی 3 / 416 )

 بهداشت و زینت های روز جمعه :

در مکتب حیاتبخش اسلام شب و روز جمعه که زمان ویژه و مقدس و سرشار از خیرات و برکات و عنایات الهی است ، با دستورالعمل خاص و منحصر به فرد جهت تأمین بهداشت و سلامت روحی و جسمی اعضای جامعه و ایجاد شرایط مناسب و هموار ساختن طریق سالکان الی الله و زدودن هر گونه رجس و پلیدی و ناپاکی از روان و تن و ایمن ساختن مسیر کوی عشق از موانع و خطرات آن معرفی شده است . امام صادق (علیه السلام) فرمود :

جمعه برای نظافت و پاکی است . کوتاه نمودن شارب از جمعه تا جمعه ی دیگر امان از مرض جذام می باشد و کوتاه نمودن ناخن در پنجشنبه ورم ملتحمه ی چشم را دفع می نماید .

امام باقر (علیه السلام) فرمود :

غسل روز جمعه را قبل از ظهر از دست مده ؛ زیرا آن سنت رسول خداست ؛ از بوی خوش و لباس خوب و شایسته استفاده نما ؛ پس از اذان ظهر با آرامش و وقار ( برای اقامه ی نماز جمعه ) به پا خیز .

امام صادق (علیه السلام) فرمود :

کوتاه نمودن شارب و ناخن ها و شستن سر با کل خطمی در روز جمعه  فقر را زائل و روزی را زیاد می نماید . و در روایتی فرمود که رایحه ی خوش را ترک منما ، زیرا فرشتگان آنرا از مؤمن استنشاق می نمایند ؛ پس در روز جمعه بکار بردن رایحه ی دلپذیر را ترک منما .

رسول الله (ص) فرمود :

حبیبم جبرئیل  ، مرا فرمود که یک روز در میان رایحه ی خوش ( عطر و گلاب و ... ) بکار ببر و روز جمعه آنرا ترک منما .

 روز جمعه و تغذیه :

خوراک انسان از مهم ترین ارکان رشد و تکامل او در بعد مادی و معنوی است که خداوند متعال در قرآن کریم توجه انسان را بدان جلب نموده و می فرماید :

·       فلینظرالانسان الی طعامه  ( انسان باید به غذایش دقت نماید . )

 « عبس / 24 »

·   یاایهاالرسول کلوا من الطیبات و اعملوا صالحا( ای پیامبران ! از غذاهای پاک و طیب تناول نمایید اعمال شایسته انجام دهید) . « مؤمنون / 51 »

همه ی  انسان ها دوست دارند که در زمره ی نیکوکاران باشند و قرآن کریم راه نیل به آن را از طریق توجه و مراقبت در خوردنی ها از حیث حلیت و پــاکی می داند . روز جمعه که برترین روز آفرینش است ، بهترین خوراکی ها از حیث تأثیر در اخلاق و کردار و ایمان ، مورد اهتمام انسان باید قرار بگیرد و از اینروست که امام موسی کاظم (علیه السلام) فرمود :

هر که روز جمعه اناری بخورد تا چهل روز و اگر دو انار بخورد تا هشتاد روز و اگر سه انار بخورد تا صد و بیست روز قلبش نورانی و شیطان از او دور شود و هر که وسوسه ی شیطان از او دور باشد ، معصیت خدا نمی کند و هر که گناه نکند ، خداوند او را به بهشت می برد . ( الکافی / 6 / 355 )

رسول خدا (ص) فرمود :

برای خانواده اتان هر جمعه مقداری میوه و گوشت تازه تهیه نمایید تا به آمدن روز جمعه شادمان شوند .

 جمعه و منزلت نمازگزاران :

امیر مؤمنان ، علی (علیه السلام) می فرماید :

نمازگزاران جمعه از حیث مقام ومنزلت سه دسته اند :

1.    کسانی که خطبه ها را با کمال توجه و آرامش گوش می دهند ، این کفاره ی گناهان آنان تا ده روز است . چرا که پروردگار متعال فرمود هر که کارنیکی انجام دهد ، ده برابر پاداش می گیرد .

2.    دسته ای که آرام و قرار نداشته و به خطبه ها گوش فرا نمی دهند و اینان حظ و بهره ای نخواهند داشت .

3.    گروهی که در حال خطبه ی امام ، نماز می خوانند ، بطور قطع آنان با سنت رسول خدا (ص) مخالفت نموده و خواسته و حاجاتشان را خداوند اگر بخواهد برآورده می نماید و گر نه ، نه . ( وسائل الشیعه / 5 باب 58 حدیث 9737 )

در روز جمعه دو لحظه برای بر آورده شدن خواسته ها و حاجات است :

1.  بین خطبه ی نماز جمعه و اقامه ی نماز

2.    عصر تا غروب خورشید

امام باقر (علیه السلام) فرمود :

کسی که خواهان فرزند از خداوند متعال است ، بعد از نماز جمعه دو رکعت نماز بجا آورده و رکوع و سجود را طول داده و پس از آن بگوید :

اللهـــم انــی اسئــلک بما سئــلک به زکــریا اذ قــال : رب لا تــذرنی فردا" و انت خیرالوارثین اللهم هب لی من لدنک ذریه طیبه انک سمیع الدعا اللهم باسمک استحللتها و فی امانتک اخذتها فان قضیت فی رحممها ولدا فاجعله غلاما و لا تجعل للشیطان فیه نصیبا و لا شرکا . ( الکافی 3/ 482 و 6 / ص8 )

 جایگاه دعا در اسلام :

دعا در فرهنگ هستی ، ارتباط با معبود یکتایی است که همه از اویند . از اینرو نام بر زبان راندن ، نشان عشق به او و آنانکه او دوستشان دارد ، می باشد . دعا بهای دل است و دل بی دعا بها ندارد ؛ چرا که خدای متعال فرمود :

قل مایعبوبکم ربی لولا دعاوکم ( بگو اگر دعایتان نبود ، پروردگارم به شما ارج و منزلتی قائل نبود . )  « فرقان / 77 »

امام علی (علیه السلام) می فرمود :

حاجتتان را روز جمعه فرا وان یاد کنید ؛ زیرا در این روز لحظاتی است که دعاها مادامی که برای قطع رحم ، معاصی ، گناهان و عقوق والدین نباشد ، اجابت می شود . و بدانید که خــیر و نیــکی در روز جمعه چند برابر محاسبـه می شود .

پیامبر اکرم (ص) به حضرت زهرا (علیه السلام) فرمود :

در روز جمعه لحظه ای است که هیچ مسلمــانی در آن از خدا خیــر و نیــکی نمی خواهد مگر اینکه خداوند حاجتش را بر آورده می سازد .

و حضرت زهرا (علیه السلام) از ساعت مخصوص آ ن پرسید و حضرت فرمود :

هنگامی که نیمه ی خورشید غروب کند . ( وسائل الشیعه 3/ص69حدیث 5960)

امام صادق (علیه السلام)  فرمود :

اجابت دعای مؤمن تا روز جمعه به تأخیر می افتد . و فرمود:هر که جمعه ی قبل از مرگش توبه نماید،خداوند توبه اش را می پذیرد. ( الکافی 2 / 490 و 440 )

حضرات معصومین (علیه السلام) علاوه بر آنچه گذشت ، مردم را به خواندن دعاهایی چون دعای حضرت خضر در شب جمعه فرا خواندند که کمیل برای آموختن آن شبانه به در خانه ی امیرالمؤمنان ، امام علی (علیه السلام) رفت و حضرت پس از یاد دادان دعا که امروزه به دعای کمیل مشهور است ، فرمود :

« مصاحبت طولانی تو با من ، موجب شد که این هدیه و عطیه را به تو ببخشم و آنرا در هر شب جمعه یا در هر ماه یا در هر سال یا در طول عمر یک مرتبه بخوان تا از شر دشمنان در امان مانده و از روزی فراوان برخوردار و آمرزیده شوی . هر که نیمه ی شعبان را به عبادت احیاء کند و دعای خضر( کمیل ) را بخواند ، دعای او قطعا" مستجاب خواهد شد . ( اقبال سیدبن طاوس / ص 707 )

اما در صبح روز جمعه خواندن دعای ندبه مستحب است . در این دعای شریف حضور و ظهور محور اتحاد جامعه ی اسلامی را که همان ولی معصوم است ، از حاکم علی الطلاق ، مسئلت می نماییم تا با تشکیل دولت کریمه ، عدالت را در گیتی گسترده و ظلم و بیداد را بر چیده و عبودیت و بندگی پروردگار متعال را عینیت بخشد .

 ارتباط با حضرات معصومین علیهم السلام

امام زین العابدین (علیه السلام) فرمودند :

اگر امــام معصــوم روی زمین نبــاشد ، همه ی موجـودات روی زمیـن نا بـود می شوند. ( احتجاج طبرسی 2 / 317 )

شب و روز جمعه بهترین زمان و فرصت برای ار تباط با وسائط فیض الهی است که امام حسن عسکری (علیه السلام) یکی از راههای ارتباط با آن حضرات را به ابو محمد عبدالله ( در اواخر مفاتیح الجنان تحت عنوان صلوات بر حجج طاهره (علیه السلام) آمده است ) آموخت . 

یکی دیگر از طرق ارتباط با وسائط فیض الهی خواندن زیارت امام زمان (علیه السلام) و زیارت امام حسین (علیه السلام) درروز جمعه است .

امام صادق (علیه السلام) از سدیر پرسیــد که آیا هــر روز امام حسیـن (علیه السلام) را زیــارت می کنید ؟ سدیر گفت : فدایت شوم ؛ نه . امام فرمود : چقدر جفا می کنید ! آیا هر جمعه او را زیارت می کنید ؟ سدیر گفت : نه . امام فرمود : آیا او را در هر ماه زیارت می کنید ؟  سدیــر گفت : نه .امام فرمود : آیا او را در هر سال زیارت می کنید ؟ سدیر گفت : گاهی اوقات . امام صادق (علیه السلام) فرمود : ای سدیر ! چقدر به امام حسین (علیه السلام) جفا می کنید ! آیا نمی دانی که برای خداوند متعال دو میلیون فرشته ی عزادار بر مصیبــت امام حسیــن (علیه السلام) است که پیوستــه او را زیارت می کنند و افتراء نمی بندند . ای سدیر ! بر تو چه شده است که هر جمعه پنج بار و هر روز یک بار امام حسین را زیارت نمی کنی ؟! سدیر گفت : فدایت شوم منزلمان دور است و چندین فرسخ بین ما و کربلا فاصله است .

امام صادق (علیه السلام) فرمود : بر مکان مرتفع و بلندی برو و به سمت راست و چپ توجه نما و رو به آسمان کن ؛ سپس به سمت قبر امام حسین (علیه السلام) بگو :

السلام علیک یا اباعبدالله الحسین السلام علیک و رحمة الله و برکاتة

در این صورت برای تو یک زیارت نوشته شده و ثواب حج و عمره را دارد .

( الکافی 4/589 ، التهذیب 6/116 حدیث 21 ومن لایحضره الفقیه 2/599 )

 پیوند با مردم ( احیاء و اموات ) :

آداب روز جمعه از یک سو انسان را آینده نگر و از سوی دیگر نوع دوست بار می آورد و از اینرو حضرات معصومین (علیه السلام) یه ما توصیه فرموده اند که در این روز به یاد کسانی باشیم که دستشان از دنیا کوتاه است ؛ چرا که سفر آخرت را آغاز کرده اند . بدان جهت دین مقدس اسلام نه تنها به ارتباط و پیوند انسانها در زندگی تاکید فراوان می نماید ، بلکه با دستورالعمل ویژه ، در بهترین زمان و برترین فرصت که همان شب و روز جمعه است ، به زیارت آنان پس از مرگ نیز اهمیت ویژه قائل شده و برای این پیوند و ارتباط و یا ترک آن ، همچون پیوند و اتحاد با زندگان ، آثار مهم تکوینی در سرنوشت همه قرار داده است .  

امام صادق (علیه السلام) فرمود :

هر که در شب جمعه به ده نفر از مؤمنانی که از دنیا رفته اند دعا نماید ، خداوند متعال بهشت را برای او واجب می گرداند .( مستدرک الوسایل 6/113 و 73 )

پیامبر اکرم (ص) فرمود :

ارواح مؤمنان هر جمعه به آسمان دنیا در مقابل خانه هایشان می آیند و غمگین و نالان ندا می زنند  " ای اهل و عیال من ! ای پدر و مادرم و نزدیکانم ! به ما به آنچه در دنیا در دستمان بود ، رحم کنید تا خدا شما را رحم کند و اکنون حساب و کتاب آنها با ما و منفعت و خوشی اش از آن دیگران است . هر کدام به نزدیکان خود ندا می زنند که با یک درهم یا تکه نانی یا پوشاکی به ما توجه کنید ؛ خداوند از لباس بهشت بر شما بپوشاند .  " (مستدرک الوسائل 2/484 )

سپس حضرت گریه نمود و ما نیز گریه کردیم ؛ حضرت از شدت گریه توان صحبت نداشت و پس از چندی فرمود :

آنها برادران و [ خواهران ] دینی شما بودند و اکنون پس از آن ایام سرور و غرق در نعمت ، به آن روز افتادند و در گرفتاری های آخرت ، بر خود ناله سر داده و ندا می زنند : وای بر ما ! اگر از دارایی خود در دنیا در راه خدا انفاق می نمودیم ، اکنون به شما محتاج نمی شدیم . سرانجام با حسرت و ندامت برگشته و ندا می زنند : در صدقه دادن به اموات تعجیل نمایید .  و فرمود :

هر که قبر پدر و مادر خویش یا یکی از آنان را در هر جمعه زیارت نماید ، آمرزیده شده و نامش در گروه نیکوکاران نوشته می شود .

امام باقر (علیه السلام) فرمود :

روزجمعه اموات را زیارت نما ، زیرا هر کدام از ایشان در تنگنا باشند ، مابین طلوع فجر تا طلوع خورشید ، رحمت الهی شامل آنان می شود . ( وسائل الشیعه 5 / باب 57 / حدیث 9735 و مستدرک الوسائل 2/363 )

 کارهای ممنوع در روز جمعه :

در بهترین زمان و برترین فرصت که روز جمعه می باشد ، انسان ها در میان کارها ، به انجام برترین اعمال  موظف شده اند . چنانکه خداوند متعال باصراحت تمام می فرماید :

ای کسانی که ایمان آوده اید ! هنگام نماز جمعه به سوی ذکر خدا بشتابید و بیع و تجارت را رها کنید ، آن برای شما بهتر است اگر بدانید. ( جمعه / 9 )

پیامبر اکرم فرمود :

هر که روز جمعه مسافرت نماید ، دو فرشته ی ملازم وی را نفرین کرده و در سفر او را مصاحبت نمی نمایند و حاجتش نیز بر آورده نمی شود . ( مستدرک الوسائل 6/101 و بحار الانوار 86/214 )

امام صادق (علیه السلام) فرمودند :

مسافرت و تلاش برای امور دنیوی در سحرگاه روز جمعه مکروه است ولیکن پس از نماز جائز و مورد تبرک است . (بحارالانوار 56/ص33 و 73/224 )

و فرمودند :

رسول خدا (ص) ذبح حیوانات را روز جمعه قبل از نماز جمعه جز در موارد ضروری انجام نمی داد و آنرا ناپسند و مکروه می شمرد . (الکافی 6/236 )

شعر خواندن برای روزه دار و شخص محرم و آنکه در حرم کعبه است در روز و شب جمعه مکروه است ، گرچه شعر حق باشد .(وسائل الشیعه 7/حدیث 13140 )

هر کسی که قبل از نماز جمعه مسافرت نماید ، ضمن محروم ماندن از رحمت و فضل الهی از بلایا نیز در امان نخواهد بود ؛ مگر اینکه سفرش در راه خدا باشد و عذری الهی داشته باشد . ( وسائل الشیعه 5 / باب 52 / حدیث 9708 )

حضرت علی (علیه السلام) جهت پیشگیری از ضعف در انجام آداب روز جمعه ، از خوردن دارو در روز پنجشنبه نهی می فرمود . ( مستدرک الوسایل 6/43 )

 آداب و برکات نماز جمعه :

امام رضا (علیه السلام) در تبیین حکمت و فلسفه ی نماز جمعه فرمود :

خطبه ی نماز جمعه برای این است که نماز جمعه تجلی گاه مردم است و خداوند متعال خواست که حاکم جامعه ی اسلامی در این فرصت ، مردم را پند و اندرز داده و به طاعت خدا ترغیب و تشویق و از معصیت او برحذر دارد و آنان را نسبت به مسائل و رخدادهای بین المللی و آنچه به مصلحت دین و دنیایشان است ، آگاه نماید . فلسفه ی وجود دو خطبه این است که نمازگزاران در نخستین خطبه ، معرفت و ارتباط الهی خویش را تحکیم بخشیده و سپاس و ستایش حق گویند و در خطبه ی دوم نسبت به مصالح و مفاسد امور جامعه ی اسلامی و جهانی آگاه شوند

( عیون الاخبارالرضا (علیه السلام) 2/111  و  وسائل الشیعه 5 / حدیث 9536 )

پیامبر اکرم (ص) در خطبه ی طولانی که اهل سنت نیز نقل کرده اند ، فرمود :

خداوند متعال نماز جمعه را بر شما واجب نمود ، هر کسی که در حیات و پس از من آنرا به جهت استخفاف یا انکار آن ترک نماید ، خداوند آرامش خاطرش را گرفته و برکت را از زندگی او برچیند . (وسائل الشیعه 5 / حدیث 9412 )

امام باقر (علیه السلام) فرمود :

نماز جمعه فریضه و گرد هم آیی برای آن با امام واجب است ؛ پس اگر مردی بدون عذر موجه سه جمعه ، نماز جمعه را ترک نماید ، سه فریضه را ترک کرده است و جز منافق کسی سه فریضه را بدون علت ترک نمی کند . ( وسائل الشیعه 5/ حدیث 9396 )

حضرت علی (علیه السلام) فرمود :

برای شش گروه بهشت را ضمانت می کنم ؛ از آنجمله مردی است که برای نماز جمعه از خانه اش خارج شود و از دنیا برود ؛ پس بهشت برای اوست .

( وسائل الشیعه 5 / حدیث 9432 ) 

 جمعه با قرآن :

برای روشن شدن مقام و عظمت قرآن کریم اشاره به فرمایشات رسول خدا (ص) بس است که فرمود :

نگاه به کلام خدا عبادت است . ( مستدرک الوسایل 9 / 153 )

برترین عبادات قرائت قرآن است . ( وسائل الشیعه 4 / ابواب قرائة القرآن )                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              

وقتی نگاه به قرآن کریم و قرائت آن ، این قدر مقام و منزلت دارد ، می بایست گفت که عظمت حافظان و عاملان به آن در حد ادراک بشر نیست .

 رسول خدا (ص) فرمود :

منزل خود را به تلاوت قرآن نورانی نمایید . ( الکافی 2/610 و بحارالانوار89/200 )

حضرات معصومین (علیه السلام) ما را دعوت به قرائت قرآن در شب و روز بهترین ایام ( جمعه ) نمودند ؛ چنانکه پیامبر اکرم (ص) فرمود :

هرکه در شب یا روز جمعه سوره ی اخلاص را دویست مرتبه در چهار رکعت نماز ( دو نماز دو رکعتی در هر رکعت 50 بار ) بخواند ، گناهانش به هر اندازه باشد ، آمرزیده شود . ( وسائل الشیعه 5 / حدیث 9672 )

و امام صادق (علیه السلام) فرمود :

هر که سوره ی کهف را در هر شب جمعه بخواند ، کفاره ی او تا جمعه ی بعد می باشد و در روایت دیگر هر که سوره ی کهف را هر جمعه بخواند شهید از دنیا می رود و روز قیامت خداوند متعال وی را با شهیدان برانگیخته و او در کنار شهدا می ایستد . و فرمود :

خواندن سوره ی اعراف در هر ماه رافع حزن و اندوه و ترس در روز قیامت است و خوانــدن آن هر شـب جمعــه ، رافع حســاب در روز قیــامت می باشـد .

روایت دیگری از حضرت :

خواندن سوره ی ابراهیــم و حجــر در دو رکعـت نماز ، هر جمعه موجب می شود که برای همیشه از خطر فقر ، دیوانگی ، فتنه و بلا دور ماند . و فرمود:

هر بنده ایی که سوره ی بنی اسرائیل را هر شب جمعه بخواند ، امام زمان (علیه السلام) را قبل از مرگ درک نموده و از جمله ی اصحاب او قرار می گیرد . وفرمود :

خواندن سوره یمؤمنین موجب عاقبت بخیری است ، خواندن آن در هر شب جمعه موجب همنشینی با انبیاء در فردوس برین است .

  امام صادق (علیه السلام) فرمود :

خداوند به وسیله ی خواندن سوره ی احقاف در هر شب جمعه یا روز جمعه ترس و وحشت را در دنیا و آخرت از انسان بر می دارد .

 ( وسائل الشیعه 5/ حدیث 9722، 9718، 9720 ، 9721 ، 9723 و 9724 )

و فرمود :

خداوند به واسطه ی خواندن سوره ی سجده در هر شب جمعه نامه ی عمل انسان را به دست راست او داده و از اعمال وی حساب نکشیده و او را از همنشینان پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت او (علیه السلام) می گرداند .

و فرمود :

هر مؤمنی که خود را شیعه ی ما می داند ، واجب است که شب جمعه سوره ی جمعه و اعلی و در نماز ظهر سوره ی جمعه  و  منافقین را بخواند؛ در این حال گویا عمل رسول خدا (ص) را انجام داده و پاداشش بهشت می باشد

( وسائل الشیعه 4 / حدیث 7507 )

و امام موسی کاظم (علیه السلام) فرمود :

روز جمعه هزار نسیم رحمت الهی است ؛ هر بنده ای که عصر روز جمعه صدبار سوره ی قـــدر را بخواند ، خداوند افــزون تر از همــه ی آنهــا بر او می بخشد .  ( وسائل الشیعه 5 / حدیث 9688 ، امالی صدوق / مجلس 88 )

امام علی (علیه السلام) فرمود :

خوانــدن ســوره ی نســاء در هر جمعه ، انسان را از فشار قبر در امان نگه می دارد . (وسائل الشیعه 5 / حدیث 9717 و بحارالانوار 86 / 349 )

 جمعه های ماه مبارک رمضان :

از آنجا که ماه مبارک رمضان از والاترین فضیلت ها نسبت به ماه های دیگر برخوردار است و روز جمعه که بهترین ایام و عروس آنهاست ، عظمت مقام و منزلت جمعه های ماه مبارک رمضان ، فوق تصور بشر خواهد بود ؛ بدان جهت که امــام باقـر (علیه السلام) روزهای جمعه وقتی خورشید اندکی بالا می آمد ، به مسجد می رفت و در جمعه های ماه مبارک رمضان زودتر ؛ و می فرمود :

فضیلت جمعه های ماه مبارک رمضان نسبت به جمعه های دیگر ماهها مانند فضیلت ماه رمضان بر دیگر ماههاست .

 رؤیا در جمعه و شب جمعه :

یکی از مسائلی که در رؤیا و تعبیرش باید لحاظ شود ، زمان رؤیاست . رؤیاهایی که در زمان های مبارک چون شب و روز جمعه دیده می شود ، حائز اهمیت است، بنابرنقل ابن عباس حضرت یوسف (علیه السلام) رؤیای سرنوشت سازش را ( سجده خورشید و ماه و یازده ستاره بر او ) در شب جمعه ای که با شب قدر تلاقی کرده بود ، دید . برای شرح بیشتر به کتاب رؤیا سخن خدا مراجعه شود .                

( بحارالانوار 12 / 218 )

 سخن حیوانات در روز جمعه :

رحمت فراگیر خداوند متعال در روز جمعه تنها از آن انسان ها نیست بلکه حیوانات روی زمین اعم از حیوات دریایی و خشکی از آمدن روز جمعه خوشحال می شوند ؛ چنانکه پیامبر اکرم (ص) فرمود :

روز جمعه حیوانات ندا سر می دهند سلام بر شما ؛ امروز روز نیکی است .

( مستدرک الوسائل 6 / 56 و در الکافی 3/416 از امام باقر (علیه السلام) بدین مضمون نقل شده است . )

امام صادق (علیه السلام) فرمود :

شب جمعه ماهیان دریا و حیوانات صحرا سر بلند کرده و با صدای رسا ندا سر می دهند : پروردگار ما !  " ما را به گناه و معصیت انسان ها عذاب منما . "

( مستدرک الوسائل 4 / 74 و بحار الانوار 86 / 281 )

 زندانیان در نماز جمعه :

امام علی (علیه السلام) زندانیان را به همراه اولیایشان به نماز جمعه می فرستاد و افراد بی پروا و فاسق را نیز در این فریضه اجتماعی شرکت داده و دستور می فرمود که برایشان محدودیت قائل شوند .

( مستدرک الوسائل ج 6 / 27 )

 /پیامبر اعظم( صلوات الله علیه واله) شمع جمع آفرینش: سید رضا موسوی زنجانی و محمد حسین مهر آیین

منبع : وبلاگ یگانه